Zeytin ve Zeytinyağı Kültürü

Zeytin dünyanın bu zor coğrafyasında, zor iklim koşullarına dayanan yegâne ağaçtır. Zeytinin toprağın derinliklerine uzanan kökleri yeraltı sularına ulaşır, onu yaşatır. Zeytin ağacı bu kökler sayesinde felaketlere dayanır, öldükçe dirilir. Kesilse bile yeni filizler verir, yansa bile zümrüd-ü anka kuşu gibi küllerinden yeniden doğar. Belki de bu yüzden asırlardır Filistin halkının yegane geçim kaynağı olan zeytin ağacı aynı zamanda Filistin'in milli sembolüdür. Zeytinin kökleri toprağa ayrılmamacasına sıkı sıkı sarılır.

Son yıllarda asırlardır kökleriyle bu topraklara tutunmuş zeytin ağaçları bir bir sökülüyor. İşgal altında olan Batı Şeria ve Gazze şeridinde Filistinlilerin yaşam kaynağı olan zeytin ağaçları her yıl azalıyor. Her yıl on binlercesi tek tek, kesiliyor, yakılıyor. Daha da kötüsü hiç var olmamışçasına kökleniyor. Yerinde kalanlara ise sahipleri çoğu kez uzaktan bakmak zorunda kalıyor. Kimi babalarından dedelerinden kalan, kimiyse yıllar önce kendileri tarafından dikilip büyütülen ağaçlara istedikleri gibi ulaşamıyorlar, türlü engellemeler ile karşılaşıyorlar.

Son altı yılda köklerinden edilen zeytin sayısının yüz binleri geçtiği ifade ediliyor. Bu kıyıma karşı oluşturulan "Uluslararası Dayanışma Hareketi"ne dünyanın dört bir yanından destekçiler gelerek Filistin tepelerinde zeytin hasadına katılıyor. Zeytin hasadı barış yanlısı İsrailleri de konuk ediyor. Zeytin dallarının gölgesinde yapılan dayanışma günlerinde ünlü yazar Amos Oz gibi aydınları elinde sepet zeytin toplarken görmek, geleceğe dair umutların tümüyle yitip gitmemesini sağlıyor.

Bugün Filistin direnişinin sembolü haline gelen zeytin ağacı bütün dinlerce kutsal kabul edilir. Tevrat, İncil ve Kuran zeytin ağacının ve zeytinin faziletlerini över, kıymetini vurgular. Nuh Peygamber Büyük Tufan'dan sonra umutlarını yitirmek üzereyken karaya ulaşmak üzere olduğu haberini güvercinin getirdiği bir zeytin dalı sayesinde anlamıştır. O gündür, bugündür zeytin dalı iyi haberlerin, dileklerin, müjdenin sembolü olmuştur. Çelişkili gibi görünse de hem Tevrat, hem Kuran zeytini barış, bereket ve hayat sembolü olarak görür. 1967 yılında İsrail tarafından ele geçirilen Kudüs'teki Zeytin Dağı'nın önemi ise bambaşkadır. İsa'nın göğe yükselişi İbranice "Har HaZeytim", Arapça "Cebel es-Zeytun" diye anılan Zeytin Dağında gerçekleşmiştir, yeniden diriliş gene burada olacaktır. İnsanlar burada günahlarından arınacak ve affedilecektir. Zeytin Dağı'nda İsa'nın göğe yükselişine tanıklık ettiğine inanılan iki bin yıllık sekiz anıtsal zeytin ağacı bulunur.

Zeytin hasadı günleri yaklaşıyor. Kutsal zeytinin hasadı bu yıl hem Müslümanlarca, hem Yahudilerce kutsal olan günlere denk geliyor. Ekimde başlayacak hasat mevsimi tam Ramazan günlerine rastlıyor. Dün başlayan Yahudi yeni yılı ibadetleri ise on pişmanlık gününü takip eden Yom Kipur/Kefaret Günü ile sona erecek. Bu dönem süresince her iki dince de ibadet ve günahlarından arınma esas olacak.

Ütopya gibi gelse de umutlar iki kelimenin bugünlerde asıl anlamını bulması yönünde olacak, dualar bunun için okunacak. İbranice ve Arapça aynı anlama gelen, aynı şekilde kullanılan "Şalom" ve "Selam" kelimeleri gerçek anlamını arayacak: Barış.

Kökünde esenlik ve huzur anlamları yatan, Sümerce "Salamu" kelimesinden gelen, "slm" harflerinden türeyen bu kelimeler artık birbirlerine ulaşamıyor, aynı dili konuşamıyor.

Zeytin ağacı yetiştiği her coğrafyada, her dinde, her kültürde kutsal kabul edilmiş. Zamanla Filistin direnişinin sembolü haline gelmiş. Bugün barışın simgesi zeytin dalları ateş içinde yanıyor. Asırlık zeytin ağaçları yakılıyor, köklerinden sökülüyor. Filistin halkı gibi yerinden yurdundan oluyor.

Orta Doğu'nun ağaçları talihsiz. Filistin zeytininden sonra Lübnan sediri de kan ağlıyor. Zeytinyağı asırlarca yaraları iyileştirmiş, ancak bu kez acı acı damlayan zeytuni gözyaşları acıları saramıyor. Bugünden itibaren Filistin topraklarında ekmek zeytinyağına ve zahtere batırılarak oruç açılacak, yanına birkaç zeytin de katık olacak. İşte size zahterli, zeytinli, zeytinyağlı bir tarif. Bebeklerine barış içinde bir gelecek verebilmek umudunu yitirmemeye çalışan pek çok çaresiz anneye güven veren üç lezzet ile yapılmış. Sahurdan iftara barış dualarına katık olması için uygun bir taam.